Kripto tokenlər blokçeyn texnologiyası əsasında yaradılmış rəqəmsal aktivlərdir. Onlar müxtəlif məqsədlər üçün istifadə oluna bilər: ödəniş vasitəsi, rəqəmsal xidmətlərə giriş, səsvermə hüququ və s. Bu bölmədə tokenlərin növləri, onların dəyərləndirilməsi və real istifadə halları ilə tanış olacaqsınız.
Token növləri
Kriptovalyuta ekosistemində müxtəlif token növləri mövcuddur, hər biri öz məqsədi və xüsusiyyətləri ilə:
- Utilitiy tokenlər — müəyyən bir xidmətə və ya platformaya giriş üçün istifadə olunur. Məsələn, Filecoin fayl saxlama xidmətləri üçün istifadə olunur.
- Security tokenlər — real aktivləri (məsələn, şirkət səhmləri) təmsil edən tokenlərdir və investisiya məqsədləri üçün istifadə olunur. Bu tokenlər qiymətli kağızlar haqqında qanunvericiliyə tabedir.
- Payment tokenlər — əsasən ödəniş vasitəsi kimi istifadə olunur. Bitcoin buna ən məşhur nümunədir.
- Governance tokenlər — token sahiblərinə platforma və ya protokol haqqında qərar qəbul etmək hüququ verir. Məsələn, Uniswap (UNI) və Compound (COMP).
- Non-fungible tokenlər (NFT) — unikal və bölünməz tokenlərdir, adətən rəqəmsal sənət əsərləri, kolleksiyalar və ya virtual torpaq kimi nadir əşyaları təmsil edir.
- Stablecoins — dəyəri sabit valyutaya (adətən ABŞ dollarına) bağlı olan tokenlərdir. Məsələn, USDT, USDC, DAI.
Tokenlərin dəyərləndirilməsi
Tokenlərin dəyəri müxtəlif amillərdən asılıdır və onların qiymətləndirilməsi üçün müxtəlif metodlar mövcuddur:
- Təklif və tələb — bir çox tokenlər üçün əsas dəyərləndirmə mexanizmi bazardakı təklif və tələbdir.
- Utility dəyəri — utility tokenlərin dəyəri, onların təmin etdiyi xidmətlərə olan tələbat ilə ölçülür.
- Network dəyəri (NVT nisbəti) — şəbəkənin dəyərinin əməliyyat həcminə nisbəti, tokenin qiymətləndirilməsini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
- Tokenomics — token təklifi, inflyasiya nisbəti, token paylaşımı və vesting planı kimi amillər tokenin dəyərini təsir edir.
- Real istifadə və adaptasiya — tokenin real dünyada nə dərəcədə istifadə olunduğu və qəbul edildiyi onun dəyərini müəyyən edir.
Tokenlərin real istifadə halları
Kriptovalyuta ekosistemindəki tokenlər müxtəlif sahələrdə tətbiq olunur:
Decentralized Finance (DeFi)
DeFi, ənənəvi maliyyə xidmətlərini blokçeyn texnologiyası əsasında təmin edir.
- Kredit platformaları — Compound və Aave kimi protokollar istifadəçilərə kriptovalyuta kreditlərini almağa və ya vermək imkanı verir.
- Decentralized exchanges (DEX) — Uniswap, SushiSwap kimi platformlar vasitəsi ilə istifadəçilər birbaşa bir-biri ilə kriptovalyuta mübadilə edə bilərlər.
- Yield farming — kriptovalyuta aktivlərini likvidlik hovuzlarına yerləşdirərək gəlir əldə etmək.
- Staking — Proof of Stake blokçeynlərində token saxlayaraq şəbəkəni təsdiqləmək və mükafat qazanmaq.
NFT və Metaverse
NFT-lər rəqəmsal sənət, oyun elementləri və virtual daşınmaz əmlak kimi sahələrdə istifadə olunur.
- Rəqəmsal sənət — rəssamlar öz əsərlərini NFT kimi sata bilərlər, bu da onlara əqli mülkiyyət hüquqlarını qorumağa və avtomatik royalti almağa imkan verir.
- Virtual daşınmaz əmlak — Decentraland, The Sandbox kimi metaverse platformlarında istifadəçilər virtual torpaq və tikililər ala, sata və kirayə verə bilərlər.
- Gaming — Axie Infinity, Gods Unchained kimi oyunlarda oyunçular oyun daxili aktivlərin sahibi ola bilərlər.
Decentralized Autonomous Organizations (DAO)
DAO-lar mərkəzləşdirilməmiş təşkilatlardır ki, onların idarə edilməsi token sahibləri tərəfindən həyata keçirilir.
- Governance — DAO token sahibləri protokol dəyişiklikləri, fondların istifadəsi və digər mühüm qərarlar haqqında səs verə bilərlər.
- Treasury management — DAO-lar əhəmiyyətli miqdarda fondları idarə edir və bu fondların necə istifadə olunması barədə qərarlar qəbul edir.
- Kollektiv investisiya — ConstitutionDAO kimi layihələr vəsait toplayaraq kollektiv şəkildə dəyərli əşyaları əldə etmək üçün yaradılmışdır.
Token bazarının tendensiyaları
Kriptovalyuta və token bazarı daim inkişaf edir. Hal-hazırda bir neçə əsas tendensiya müşahidə olunur:
- Institutional adoption — böyük şirkətlər və fondlar kriptovalyutaları investisiya portfelinə daxil edir.
- Regulation — dünya ölkələri kriptovalyuta və tokenlər üçün hüquqi çərçivələr yaradır.
- Tokenization — real dünya aktivlərinin (daşınmaz əmlak, sənət əsərləri, qiymətli kağızlar) tokenləşdirilməsi artır.
- Cross-chain interoperability — müxtəlif blokçeynlər arasında inteqrasiya və qarşılıqlı əlaqə təkmilləşir.
- Scalability həlləri — Lightning Network, Layer 2 həlləri və yeni konsensus mexanizmləri ilə blokçeynlərin miqyaslanması problemi həll edilir.